H1: Veb-saytingizni Birinchi Kod Satridan Boshlab Hammaga Ochiladigan Qilish: To‘liq Qo‘llanma
Ushbu qo‘llanma oxiriga yetganingizda, siz web accessibility (veb-ochiqlik) tamoyillarini loyihangizning dastlabki bosqichlaridan boshlab qanday qo‘llashni, shu bilan birga qonuniy talablarga javob beradigan, barcha foydalanuvchilar uchun qulay va SEO-uchun optimallashtirilgan sayt yaratishni o‘rganasiz. Bu nafaqat insonparvarlik balki, 2026 yil bo‘lib, aqlli biznes qarori.
1. Siz Nima Qilishni O‘rganasiz?
Siz o‘rganasiz:
2. Boshlashdan Oldin Kerak Bo‘ladigan Narsalar
Nima: Veb-ochiqlikni loyihangizning ajralmas, asosiy qismi sifatida qabul qiling. Bu faqat cheklangan imkoniyatli odamlar uchun emas. Bu vaqtinchalik qo‘ldan jarohat olgan odam, yorug‘likda telefon ishlatayotgan odam, keksa foydalanuvchi yoki shunchaki sekin internet tarmog‘idagi odam uchun ham kerak.
Nega: Statistikaga ko‘ra (Gartner, 2025), web accessibility tamoyillariga amal qiladigan kompaniyalar o‘z raqobatchilariga nisbatan 50% ko‘proq mobil foydalanuvchilarni jalb qiladi. Bundan tashqari, dunyoda 1 milliarddan ortiq odamda qandaydir darajada nogironlik mavjud. Bu sizning potentsial mijozlaringizning sezilarli qismi.
Keng tarqalgan xatolar:
Nima: Har bir kontent uchun uning ma’nosiga mos keladigan HTML teglaridan foydalanish. Buning uchun <div> va <span> ga tayanish o‘rniga, <header>, <nav>, <main>, <article>, <section>, <button>, <h1> dan <h6> gacha sarlavha teglaridan foydalaning.
Nega: Brauzerlar, ekran o‘qish dasturlari (screen reader) va qidiruv tizimlari sayt tuzilishini tushunish uchun semantik teglarga tayanadi. To‘g‘ri tuzilgan HTML — bu web accessibility ning 50% dan ko‘prog‘i.
Keng tarqalgan xatolar:
<h1> dan keyin to‘g‘ridan-to‘g‘ri <h3>).<div> yordamida yasash. Bu ularni klaviatura va ekran o‘qish dasturlari uchun “ko‘rinmas” qiladi.<label> teglarini qo‘shmaslik.Vaqt: Har bir sahifa uchun loyihalash bosqichida qo‘shimcha 10-15 daqiqa.
Nima: Dizayningizda faqat rangga tayanib ma’lumot yetkazmaslik. Xabarlar, ogohlantirishlar yoki muvaffaqiyat ko‘rsatkichlari uchun rangdan tashqari belgi, ikonka yoki matnli ko‘rsatkichlardan foydalaning.
Nega: Rang ko‘rish qobiliyati cheklangan (masalan, rang ko‘rlik) yoki qora-oq printerda chop etayotgan foydalanuvchilar uchun muhim ma’lumotlar yo‘qolishi mumkin.
Keng tarqalgan xatolar:
Vaqt: Dizayn maketini yaratish bosqichida hisobga olish kerak. Qayta ishlash uchun qo‘shimcha vaqt talab qilmaydi.
Nima: Matn va fon o‘rtasidagi kontrast nisbatini WCAG guidelines talablariga moslashtirish. Kichik matn uchun minimal kontrast nisbati 4.5:1, katta matn uchun 3:1. Shuningdek, o‘qish qulayligi uchun matn o‘lchami, qator oralig‘i va shriftni to‘g‘ri tanlash.
Nega: Ko‘zi zaif yoki yorug‘lik sharoitida ishlayotgan foydalanuvchilar uchun past kontrastli matnni o‘qish qiynalik tug‘diradi. Statistikaga ko‘ra (McKinsey, 2024), yaxshi tipografiya va kontrastga ega saytlar foydalanuvchilarning sahifada qolish vaqtini o‘rtacha 35% ga oshiradi.
Keng tarqalgan xatolar:
Vaqt: Dizayn va CSS yozish bosqichida. Kontrastni tekshirish vositalari (masalan, Contrast Checker) yordamida 5 daqiqa.
Nima: Har bir <img> tegiga alt atributini qo‘shish. Bu atribut rasm mazmunini tasvirlaydi. Agar rasm dekorativ bo‘lsa, alt="" qoldiring.
Nega: Ekran o‘qish dasturlari alt matnini o‘qiydi. Bu, shuningdek, rasm yuklanmagan holatda ham ma’lumotni yetkazadi va SEO uchun juda foydali.
Keng tarqalgan xatolar:
alt atributini umuman qo‘shmaslik.Vaqt: Har bir rasmni joylashtirganda qo‘shimcha 30 soniya.
Nima: Saytning barcha funksiyalariga (navigatsiya, forma to‘ldirish, tugmalarni bosish) sichqoncha yoki sensor ekransiz, faqat Tab, Enter, Space va strelka tugmalari yordamida kirish imkoniyatini ta’minlash.
Nega: Harakat qobiliyati cheklangan, sichqonchani boshqara olmaydigan yoki faqat klaviaturani afzal ko‘radigan ko‘plab foydalanuvchilar mavjud. Bu, shuningdek, digital accessibility ning asosiy talablaridan biridir.
Keng tarqalgan xatolar:
:focus CSS pseudo-class) butunlay olib tashlash yoki noaniq qilish.Vaqt: Dasturlash paytida har bir interaktiv elementni tekshirish. Boshlang‘ichda e’tibor berilsa, qo‘shimcha 1-2 soat.
Nima: ARIA — bu murakkab, dinamik veb-ilovalar uchun qo‘shimcha semantik ma’lumot beruvchi HTML atributlari to‘plami. Qoida: ARIA faqat kerak bo‘lganda ishlating. Avval semantik HTML ni tekshiring.
Nega: Standart HTML teglari yetarli bo‘lmagan murakkab interfeyslarda (masalan, yangilanish paneli, tab panel, drag-and-drop) ekran o‘qish dasturlariga qo‘shimcha ma’lumot beradi.
Keng tarqalgan xatolar:
role="button" berish, lekin elementni klaviatura bilan boshqarilmaydigan qilish.aria-live) noto‘g‘ri sozlamalar bilan ishlatish.Vaqt: Murakkab komponentlar uchun rejalashtirilgan vaqtga qo‘shimcha 30-60 daqiqa.
Nima: Loyihani avtomatlashtirilgan vositalar (Axe DevTools, WAVE) va qo‘lda (faqat klaviatura, ekran o‘qish dasturi) tekshirish. Iltimos, imkoningiz boricha, cheklangan imkoniyatli real foydalanuvchilardan fikr-mulohaza oling.
Nega: Dasturiy ta’minot barcha muammolarni topa olmaydi. Haqiqiy foydalanuvchi tajribasi — bu eng qimmatli ma’lumot manbai. Statistikaga ko‘ra (Forrester, 2025), inklyuziv dizaynni amalga oshirgan brendlar mijozlar sadoqati indeksida o‘rtacha 30 ball yuqori natijaga erishadi.
Keng tarqalgan xatolar:
Vaqt: Har bir muhim sahifa/komponent uchun 20-30 daqiqa. Loyiha davomida doimiy amalga oshirilishi kerak.
Vaqt Kutilmalari
Muammolarni Hal Qilish
Tajribali dasturchilar jamoamiz sizga ajoyib mobil ilovalar, veb-ilovalar va Telegram botlarini yaratishda yordam berishga tayyor. Keling, loyihangiz talablarini muhokama qilaylik.