H1: Veb-saytingizni Birinchi Kod Satridan Boshlab Hammaga Ochish: To‘liq Qo‘llanma
Ushbu qo‘llanma oxiriga yetganingizda, siz web accessibility (veb-saytning hamma uchun ochiq bo‘lishi) tamoyillarini loyihangizning dastlabki bosqichlaridan boshlab qanday qo‘llashni, shuningdek, qayta ishlash narxini 80% ga kamaytirishni va O‘zbekiston hamda Markaziy Osiyo bozorida mijozlar bazangizni sezilarli darajada kengaytirishni o‘rganasiz.
1. Siz nimaga erishasiz?
Siz o‘rganasiz:
2. Boshlashdan oldin kerak bo‘ladigan narsalar
3. 1-qadam: Semantik HTML – Binoning Poydevori (Vaqt: Loyiha davomida doimiy)
Nima bu? Semantik HTML - bu veb-sahifaning tarkibiy qismlarini (<header>, <nav>, <main>, <section>, <article>, <footer>, <button>) ularning ma’nosi va roli bo‘yicha belgilash. Oddiy <div> va <span> o‘rniga.
Nega bu muhim? Ekran o‘quvchi dasturlari (screen readers) va boshqa yordamchi texnologiyalar sahifaning tuzilishini va mazmunini aniq tushunishi uchun. Bu web accessibility ning eng muhim tamoyilidir. Shuningdek, bu SEO uchun juda yaxshi, chunki qidiruv tizimlari ham kontentni yaxshiroq tushunadi.
Keng tarqalgan xatolar:
<div> yoki <span> bilan qurish.<div> va JavaScript-dan foydalanish, <nav> va haqiqiy ro‘yxat (<ul>, <li>) o‘rniga.<div> lardan foydalanish.4. 2-qadam: Ranglar va Kontrast – Har Bir Kishi Ko‘ra Olsin (Vaqt: Dizayn bosqichida 2-3 soat)
Nima bu? Matn va fon o‘rtasidagi etarli yorqinlik farqini (kontrastni) ta’minlash. Faqat rangga tayanib ma’lumot yetkazmaslik.
Nega bu muhim? Dunyoda 300 milliondan ortiq odam rang ko‘rishida muammoga ega. Yaqin 2025-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, veb-saytlarning 80% dan ko‘pi hali ham etarli kontrast talablariga javob bermaydi. Kam kontrastli matnni o‘qish ko‘pchilik uchun qiyin.
Keng tarqalgan xatolar:
Kontrastni tekshirish: WCAG 2.1 standarti bo‘yicha oddiy matn uchun minimal kontrast nisbati 4.5:1, yirik matn uchun 3:1. Buni tekshirish uchun "WebAIM Contrast Checker" kabi onlayn vositalardan foydalaning.
5. 3-qadam: Tasvirlar (Images) – Har Bir Rasmingiz Izohsiz Qolmasin (Vaqt: Har bir rasm uchun 1-2 daqiqa)
Nima bu? Barcha mazmunli tasvirlarga alt atributi (alternativ matn) qo‘shish. Bu matn tasvirni ko‘ra olmaydigan foydalanuvchilar uchun uning mazmunini yetkazadi.
Nega bu muhim? Ekran o‘quvchi dasturlar alt matnini o‘qiydi. Shuningdek, tasvir yuklanmaganida bu matn ekranda ko‘rinadi. Bu ham SEO uchun foydalidir.
Keng tarqalgan xatolar:
alt="" (bo‘sh qoldirish) mazmunli rasmlar uchun.alt matnlari yozish.alt bilan belgilash (ular uchun alt="" bo‘lishi kerak).Qoida: O‘zingizga savol bering – "Agar bu rasm bo‘lmasa, uning o‘rniga qanday matn qo‘ygan bo‘lardim?" Javob sizning alt matningizdir.
6. 4-qadam: Klaviatura Navigatsiyasi – Sichqonchasiz Sayt (Vaqt: Dasturlash bosqichida 3-4 soat)
Nima bu? Foydalanuvchining faqat klaviatura (Tab, Shift+Tab, Enter, Space, arrow keys) yordamida saytning barcha interaktiv elementlari (havolalar, tugmalar, formlar) orasida harakatlanishi va ulardan foydalanishi mumkinligini ta’minlash.
Nega bu muhim? Sichqonchani ishlata olmaydigan (masalan, qo‘l harakati cheklangan) yoki faqat klaviatura ishlatishni afzal ko‘radigan millionlab odamlar bor. Bu digital accessibility ning asosiy sinovi hisoblanadi.
Keng tarqalgan xatolar:
div yoki span ga onclick hodisasi qo‘yib, uni klaviatura orqali fokuslanmaydigan (non-focusable) qilish.outline: none; yozib, fokus ko‘rsatkichini (focus indicator) butunlay yo‘q qilish (uni faqat o‘zgartirish mumkin).7. 5-qadam: Formalar – Hammaga Oson To‘ldirish (Vaqt: Har bir forma uchun 1 soat)
Nima bu? Har bir forma maydoniga (<input>, <select>, <textarea>) aniq va bog‘langan label yaratish. Xatolik xabarlarini aniq va yechimli ko‘rsatish.
Nega bu muhim? Ekran o‘quvchi foydalanuvchi forma maydoniga kirishda label matnini o‘qiydi. label siz, foydalanuvchi nima kiritishi kerakligini bilmaydi. McKinsey ma’lumotlariga ko‘ra, soddalashtirilgan va ochiq forma jarayoni mijozlarning 70% ga yaqinini saqlab qolish imkoniyatini oshiradi.
Keng tarqalgan xatolar:
placeholder ni label o‘rniga ishlatish.label ni vizual yashirish (CSS bilan ekrandan olib tashlash), lekin u DOMda qolishini ta’minlamaslik.8. 6-qadam: Media Kontent – Tinglash va Ko‘rish Imkoniyati (Vaqt: Video uchun 1-2 soat)
Nima bu? Videolar uchun subtitrlar (sarlavhalar), transkriptlar va audio tavsiflar taqdim etish. Audiolar uchun transkript yaratish.
Nega bu muhim? Kar yoki eshitish qiyinchiligi cheklangan foydalanuvchilar, shuningdek, ovozsiz muhitda (ofis, jamoat transporti) bo‘lganlar uchun subtitrlar zarur. Transkriptlar, shuningdek, SEO va kontentning qayta ishlatilishi uchun ajoyib imkoniyatdir.
Keng tarqalgan xatolar:
9. 7-qadam: ARIA – Semantikani To‘ldiruvchi Kuchli Vosita (Vaqt: Murakkab komponentlar uchun 2-3 soat)
Nima bu? ARIA (Accessible Rich Internet Applications) - bu standart HTML elementlari yetarli ma’lumot bermaganda, ularning roli, holati va xususiyatlarini yordamchi texnologiyalarga aniqroq yetkazish uchun ishlatiladigan atributlar to‘plami.
Nega bu muhim? JavaScript yordamida yaratilgan murakkab veb-ilovalar (masalan, yangilanishi kerak bo‘lgan kontent, tab panelar, drag-and-drop) uchun zarur.
Keng tarqalgan xatolar (VAHIM):
role ni berib, lekin klaviatura navigatsiyasi yoki holatlarini boshqarmaslik (masalan, role="button" berib, unga onKeyDown hodisasini qo‘shmaslik).aria-live, aria-atomic) noto‘g‘ri ishlatish.10. 8-qadam: Testlash – Foydalanuvchining Ko‘zidan Ko‘rish (Vaqt: Har bir iteratsiyada 1-2 soat)
Nima bu? Yaratilgan saytni avtomatlashtirilgan vositalar, qo‘lda tekshirish va haqiqiy foydalanuvchilar, shu jumladan nogironlikka ega bo‘lganlar yordamida sinab ko‘rish.
Nega bu muhim? Hech qanday vosita inson tushunchasini to‘liq almashtira olmaydi. Gartner 2025-yilgi hisobotida ta’kidlaganidek, inclusive design ni qo‘llagan kompaniyalar bozorda raqobatdosh ustunlikka ega bo‘lish ehtimoli 1,7 baravar yuqori.
Keng tarqalgan xatolar:
Testlash usullari:
11. Vaqt Jadvali Kutilmalari
Eslat
Tajribali dasturchilar jamoamiz sizga ajoyib mobil ilovalar, veb-ilovalar va Telegram botlarini yaratishda yordam berishga tayyor. Keling, loyihangiz talablarini muhokama qilaylik.