5 ta Xavfsizlik Afsonasi: Sizning Biznesingizni Xavf Ostiga Qo‘yayotgan Xatoliklar

Hammalar aytadi: "Bizning biznesimiz juda kichik, hech kim bizni hujum qilishni xohlamaydi". Ular noto‘g‘ri. Bu eng keng tarqalgan va eng xavfli app security myths dan biridir. Haqiqat shundaki, 2025-yilda kichik va o‘rta bizneslarning 43% maqsadli raqamli hujumlarga duchor bo‘ldi. Hujumchilar uchun sizning hajmingiz emas, ma’lumotingizning zaifligi muhim.

Kiberxavfsizlik dunyosida noto‘g‘ri tushunchalar qat’iy qarorlar qabul qilishga va biznesingizni himoyasiz qoldirishga olib keladi. Ushbu maqolada biz O‘zbekiston va Markaziy Osiyo biznes egalarini aldab kelayotgan 5 ta asosiy cybersecurity misconceptions ni ochib beramiz va ularning ortidagi haqiqatni dalillar bilan ko‘rsatamiz.

Afsona 1: "Bizning ma’lumotlarimiz qimmatli emas, shuning uchun xavfsizlik kerak emas"

"Bizning mijozlar ro‘yxati va ichki hujjatlarimiz hech qanday hujumchi uchun qiziqarli emas. Xavfsizlikka katta mablag‘ sarflashimiz shart emas".

Haqiqat: Har qanday ma’lumot – pul.

Haqiqat shundaki, zamonaviy kiberjinoyatchilar uchun har qanday ma’lumot – bu savdo qilinadigan tovar yoki fidyega aylantiriladigan qurol.

Sizning mijozlaringizning telefon raqamlari, elektron pochta manzillari, xodimlaringizning passport ma’lumotlari – bularning barchasi qora bozorda yuqori narxga sotiladi. 2024-yilda o‘tkazilgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, o‘rtacha korxona ma’lumotlar bazasi qora bozorda 5 000 AQSh dollaridan 50 000 AQSh dollarigacha narxlanadi. Ma’lumotlar quyidagi yo‘llar bilan foydalanilishi mumkin:

1. To‘g‘ridan-to‘g‘ri sotish: Ma’lumotlar bazalari spam guruhlari yoki firibgarlarga sotiladi.
2. Identifikatsiya o‘g‘irligi: Pasport skanerlari va shaxsiy ma’lumotlar yangi kredit ochish yoki firibgarlik amalga oshirish uchun ishlatilishi mumkin.
3. Maqsadli fidyе hujumlari (Ransomware): Ma’lumotlaringiz shifrlanadi va ularni qaytarib olish uchun talab qilinadi.
4. Tadqiqot uchun: Sizning tizimingizga kirib, yirikroq hamkor korxonangizga hujum uchun "sakrash nuqtasi" sifatida foydalanilishi mumkin.

Bu afsona nima uchon davom etadi?

Kichik biznes egalari o‘zlarini "ko‘rinmas" deb hisoblashadi. Biroq, hujumchilar avtomatlashtirilgan skanerlar va botlar yordamida butun internetni zaif tizimlar uchun tekshiradilar. Ular kompaniya nomini tanlamaydilar, ular faqat teshikni topadilar. Agar sizning tizimingizda teshik bo‘lsa, u avtomatik ravishda topiladi va istifadaga solinadi.

Afsona 2: "Antivirus dasturi va firewall – bu yetarli himoya"

"Bizda eng yangi antivirus dasturi va kuchli firewall o‘rnatilgan. Biz butunlay xavfsizmiz".

Haqiqat: Bu faqat asosiy himoya qatlamidir.

Haqiqat shundaki, zamonaviy tahdidlar an’anaviy antivirus va firewall chegaralaridan osongina o‘tib ketadi.

Antivirus dasturlari asosan ma’lum bo‘lgan zararli dasturlarni (viruslar) aniqlash uchun mo‘ljallangan. Biroq, hozirgi kunda hujumlar ko‘pincha "zero-day" zaifliklardan foydalanish, ijtimoiy muhandislik (phishing) yoki ruxsat etilgan, ammo buzilgan hisob ma’lumotlaridan foydalanish orqali amalga oshiriladi. Gartner hisobotiga ko‘ra (2025), muvaffaqiyatli hujumlarning 74% inson omili (xodimlarning xatosi) bilan bog‘liq, bu esa antivirus dasturi tomonidan to‘sib bo‘linmaydi.

Haqiqiy himoya ko‘p qatlamli yondashuvni talab qiladi: tashqi devor, ichki segmentatsiya, xodimlarni o‘qitish, muntazam zaifliklarni skanerlash va hodisalarga javob rejasi. Bularning barchasi security myths debunked bo‘lgach, aniq ko‘rinadi.

Afsona 3: "Bulutli xizmatlar xavfsizroq, chunki ularni yirik kompaniyalar boshqaradi"

"Bizning ma’lumotlarimiz AWS/Google Cloud/Microsoft Azure-da. Ular o‘zlarining xavfsizligiga milliardlab dollar sarflaydilar, shuning uchun biz hech narsa qilishimiz shart emas".

Haqiqat: Bulutli xavfsizlik – bu umumiy mas’uliyat.

Haqiqat shundaki, bulut provayderi infratuzilmani himoya qiladi, ammo SIZ o‘z ma’lumotlaringiz va ilovalaringiz uchun mas’ulsiz.

Bu "umumiy mas’uliyat" modeli deb ataladi. Provayder fizikaviy xavfsizlik, tarmoq infratuzilmasi va hipervizor himoyasini ta’minlaydi. Ammo sizning vazifangiz quyidagilarni himoya qilishdir:

• Ma’lumotlaringizni shifrlash.
• Kirish huquqlarini boshqarish (kim, qanday ma’lumotga kirishi mumkin).
• Ilovalaringiz darajasidagi xavfsizlik sozlamalari.
• Xodimlaringizning hisob ma’lumotlari va parollari.

2026-yilda Cloud Security Alliance tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, bulutdagi ma’lumotlar uchun xavflarning 95% mijoz tomonidan boshqariladigan sozlamalar bilan bog‘liq. Eng keng tarqalgan xatolar: zaif parollar, shifrlashni o‘rnatmaslik, kirish huquqlarini haddan tashqari keng berish.

Bu afsona nima uchon davom etadi?

Bulut provayderlari o‘z xizmatlarini "yuqori darajada xavfsiz" deb reklama qilishadi, bu foydalanuvchilarda noto‘g‘ri ishonch uyg‘otadi. Ularning xavfsizligi sizning ma’lumotlaringizni avtomatik himoya qilishini anglatmaydi. Bu yana bir common security mistakes ga olib keladi – mas’uliyatni butunlay provayderga o‘tkazish.

Afsona 4: "Xodimlarimizga ishonamiz, ular hech qachon ataylab zarar yetkazmaydi"

"Bizning jamoamiz oila kabi. Biz bir-birimizga ishonamiz. Ichki tahdid haqida o‘ylash ham kerak emas".

Haqiqat: Eng katta tahdid ataylab emas, bexato sodir bo‘ladi.

Haqiqat shundaki, ichki tahdidlarning aksariyati (85% ga yaqini) ataylab emas, balki e’tiborsizlik, bilimsizlik yoki manipulyatsiya natijasida yuzaga keladi.

"Insondan keladigan xato" – bu kiberxavfsizlikdagi eng katta zaiflikdir. Bu quyidagi ko‘rinishlarda bo‘lishi mumkin:

1. Fishing elektron pochta: Xodim haqiqiy ko‘rinadigan soxta elektron pochtani ochib, zararli havolani bosadi yoki kirish ma’lumotlarini kirgizadi.
2. Zaif parollar: "123456" yoki "password" kabi parollardan foydalanish yoki bir xil parolni barcha hisoblar uchun qo‘llash.
3. Ijtimoiy muhandislik: Telefon orqali hujumchi o‘zini texnik yordam xodimi deb atab, parolni so‘raydi va oladi.
4. Yo‘qotilgan qurilmalar: Noutbuk yoki telefonni taksida unutish va u qurilmada parollar saqlanib qolishi.

Statistika (IBM Xavf hisoboti, 2025): Tashkilotlarning 61% ichki xodimlarning noto‘g‘ri harakatlari tufayli ma’lumotlar buzilishiga duchor bo‘lgan. Bu afsona security myths doirasida eng qattiq o‘rnashgani hisoblanadi, chunki u inson psixologiyasiga asoslanadi – biz o‘z jamoa a’zolarimizga shubha qilishni xohlamaymiz.

Afsona 5: "Bizning ilovamiz tashqi kompaniya tomonidan ishlab chiqilgan, shuning uchun u xavfsiz"

"Biz ilovamizni professional dasturchilarga topshirdik. Ular barcha xavfsizlik standartlariga rioya qilishadi. Biz tekshirishimiz shart emas".

Haqiqat: Tashqi ishlab chiqish xavfsizlikni kafolatlamaydi.

Haqiqat shundaki, xavfsizlik dastur ishlab chiqish jarayonining ajralmas qismi bo‘lishi kerak, bu esa qo‘shimcha vaqt va resurslarni talab qiladi, ammo ko‘plab ishlab chiquvchilar buni e’tiborsiz qoldiradi.

Ishlab chiquvchilar ko‘pincha funksionallik, chiqish muddati va byudjetga e’tibor qaratadilar. Xavfsizlik esa oxirgi bosqichda, tekshiruv paytida yoki umuman o‘ylab ko‘rilmaydi. Bu esa jiddiy app security myths ga aylanadi. Xavfsiz kod yozish maxsus bilim va amaliyotni talab qiladi. Keng tarqalgan xatolar:

• Kirish ma’lumotlarini toza tekst shaklida (plain text) saqlash.
• SQL inyeksiyasi zaifliklari (foydalanuvchi kiritgan ma’lumotni to‘g‘ri filtrlash).
• Xavfsiz bo‘lmagan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ob’ekt havolalari.

// XAVFLI KOD (Umumiy xato)
const query = "SELECT * FROM users WHERE login = '" + userLogin + "' AND password = '" + userPassword + "'";
// Hujumchi `userLogin` maydoniga `admin' --` kiritsa, parolni tekshirmasdan tizimga kira oladi.

// XAVFSIZ KOD
const query = "SELECT * FROM users WHERE login = ? AND password = ?";
db.execute(query, [userLogin, userPassword]); // Parametrlashgan so‘rov

McKinsey ma’lumotlariga ko‘ra (2024), tekshirilgan korporativ ilovalarning 70% da jiddiy darajadagi xavfsizlik zaifliklari aniqlangan, ularning aksariyati ishlab chiqish bosqichida oldini olish mumkin bo‘lgan xatolar edi. Sizning vazifangiz – ishlab chiquvchilardan xavfsiz kod yozish amaliyotlariga (Secure Coding Practices) rioya qilishlarini talab qilish va yakuniy mahsulotni mustaqil xavfsizlik auditidan o‘tkazishdir.

Xulosa: Kiberxavfsizlik Haqida Nima Haqiqat?

Yuqoridagi security myths debunked bo‘lgach, haqiqiy manzara aniq ko‘rinadi. Kiberxavfsizlik haqidagi haqiqatlar:

1. Har qanday biznes maqsaddir. Hujumchilar kattalikka qaramay, zaiflikni qidiradilar.
2. Himoya ko‘p qatlamlidir. Hech bir yechim 100% himoya bermaydi. Antivirus, firewall, xodimlarni o‘qitish, muntazam yangilash va zaxira nusxalar – barchasi zarur.
3. Mas’uliyat bo‘linadi. Bulutda ham, mahalliy serverda ham, siz o‘z ma’lumotlaringiz uchun oxirgi javobgarsiz.
4. Inson – eng zaif halqa. Xavfs